Media

Uit de Gelderlander, 2012
Door Dhr. B. Prins

Meditatie als middel tegen ziekteverzuim

Na fitness doet ook meditatie op de werkvloer haar intrede als middel tegen ziekteverzuim.

Mindfulnesstrainingen hebben zichzelf bewezen bij behandeling van stressgerelateerde klachten. Maar het werkt niet alleen curatief. De Belgische psycholoog Björn Prins levert graag het bewijs dat bedrijven tot betere bedrijfsresultaten komen, als werknemers een mindfulnesstraining hebben gevolgd.

"Mindfulness is de werkelijkheid zien zoals ze is. Het heeft niks te maken met wierook, Boeddhabeelden, oranje lappen. Dat hoort er allemaal niet bij."

Björn Prins, oprichter van het ITAM, (Instituut voor Training van Aandacht en Meditatie) in Gent, heeft grote moeite met het zweverig imago van mindfulness. "Er is met meer dan 1300 publicaties hard wetenschappelijk bewijs dat mindfulness werkt in een klinische setting en er komt steeds meer bewijs dat mindfulness ook op de werkvloer belangrijke resultaten boekt."

Wierook
Het gaat weliswaar om meditatie en aandachttraining, maar dan ontdaan van wierookgeur, zoals de grondlegger de Amerikaan Jon Kabat Zinn in 1970 voor ogen stond.

De oorsprong van mindfulness ligt in het Boeddhisme, maar Kabat Zinn heeft het daar bewust van losgemaakt. Hij introduceerde mindfulness in de universitaire wereld en koppelde het aan wetenschappelijk onderzoek.

Trainers
Mindfulness lijkt een hype. In elke stad kan je wel voor een cursus mindfulness terecht. "Het slaat aan, omdat we merken dat het werkt," corrigeert Prins. "Hij is wel bezorgd over de wildgroei in mindfulnesstrainingen. "Er lopen veel ondeskundige trainers rond. En voor dit soort trainingen geldt niet: 'Baat het niet, dan schaadt het niet'."

Wie een training zoekt, moet zich goed oriënteren en kijken of de trainer er wel voor is opgeleid. In Gent heeft Prins met de Arteveldehogeschool een posthbo-opleiding tot mindfulnesstrainer opgericht en hij werkt ook als docent aan de Nederlandse mindfulnessopleiding van de Hogeschool Utrecht. In zijn boek, Mindful@work, past hij mindfulness toe op de werknemer, de manager en het bedrijf als geheel.

Promotie
Binnenkort hoopt hij te promoveren op een onderzoek over de effectiviteit van mindfulness in het bedrijfsleven. Er komen volgens Prins steeds meer bewijzen dat mindfulness succesvol is voor bedrijven. Het meest eenvoudige bewijs is gebaseerd op de terugdringing van ziekteverzuim. Stress kost het bedrijfsleven jaarlijks miljarden aan uitval van medewerkers, schadeclaims, ziekteverzuim en verminderde productiviteit.

Het is wetenschappelijk bewezen dat een training mindfulness effectief is bij vermindering van stress. Door meditatie gaat de bloeddruk omlaag, de hartslag wordt rustiger, het immuunsysteem wordt beter. Dat betekent dus minder ziekteverzuim en minder kosten voor de werkgever.

Training
Jack de Graaf, manager van Janssen Biologics in Leiden, een biofarmaceutisch bedrijf in Leiden met 1.000 medewerkers beargumenteert het als volgt: "Als ik 50.000 euro investeer in een training mindfulness voor 25 medewerkers in werktijd en dat leidt tot 1 procent minder ziekteverzuim dan heb ik al een winst van een half miljoen."

Het is de taal van geld, die een ondernemer zal aanspreken. Maar het effect van mindfulness op het werk verdient meer dan een economisch rekensommetje.

Borstelen
"Have you brushed your mind today?" vraagt Prins ter illustratie van zijn betoog over het belang van mindfulness. "Meditatie zou net zoiets moeten zijn als tandenpoetsen. Als je 's morgens naar je werk gaat, wil je toch niet uit je mond stinken. Maar je kunt er ook voor zorgen dat je alert en aanwezig bent, als je op het werk komt. Dat lukt door meditatie of een aandachtoefening, die je niet in lotushouding thuis hoeft te doen, maar ook onderweg in de trein, bus of op de fiets. Bij mindfulness draait het steeds om stoppen, landen, kijken. Niet reageren op de automatische piloot, maar jezelf een paar magische momenten gunnen om met aandacht naar je fysieke reacties te kijken en dan pas kiezen of en hoe je wilt reageren."

Torfs
Prins geeft met zijn vijftien medewerkers trainingen bij veel grote Belgische bedrijven en internationale ondernemingen. Vaak begint zijn bemoeienis als er te veel stress en ziekteverzuim is. Maar steeds meer draait het om trainingen, die preventief werken en zorgen voor meer vitaliteit voor de werknemers en de onderneming.

Het liefst gaat hij nog een stapje verder door mindfulness in te zetten voor 'waardegedreven werken.' Een van zijn voorbeelden is Wouter Torfs, directeur van 'Schoenen Torfs', een Belgische schoenwinkelketen, met 62 winkels en 520 medewerkers, die in België de titel van beste werkgever 2011 in de wacht sleepte.

Happy
Torfs biedt zijn werknemers mindfulnesstrainingen aan onder het thema 'Happy with yourself'. Mindfulness betekent voor hem leren 'in het hier en nu' te zijn en het is naar zijn mening een sleutel om gelukkiger te worden, ook op je werk.

"Stress krijg je vaak door je eigen hersenspinsels. Mijn zoontje is ziek, wat gaan we vanavond eten, mijn cijfers zijn niet goed. Maar als je volledig opgaat in de activiteit die je aan het doen bent, word je rustiger. Ook bij Torfs wordt gewerkt met targets op het gebied van omzet, kosten en klanttevredenheid," aldus Torfs. "En targets kunnen een bron van stress zijn. Wij proberen daar realistisch in te zijn door haalbare doelen te stellen."

Bevlogenheid
In de terminologie van Prins is Torfs een 'authentiek leider', een begrip dat hij gebruikt voor zijn trainingen aan het management van bedrijven. "Je kunt niet alle werknemers in een groot bedrijf een training mindfulness geven. Maar als het management in een bedrijf op basis van mindfulness getraind wordt tot authentiek leiderschap, zullen medewerkers daardoor geïnspireerd raken en met meer passie en bevlogenheid aan de slag gaan.

Er zullen altijd cynici zijn, die mindfulness flauwekul vinden. Schoenenfabrikant Torfs heeft er geen boodschap aan en blijft trouw aan zijn ideologie over een gelukkiger samenleving. "Cynisme is geen motor voor verandering. We zijn in 5 jaar met 80 procent gegroeid. Dat snoert cynici de mond."


Uit Huisarts & Wetenschap, 02/2010

Mindfulness als medicijn voor de gestreste dokter

Mindfulness is aangetoond effectief bij de behandeling van patiënten met stressklachten. Het is ook bekend dat nogal wat dokters zelf stressklachten hebben. Huisartsen rapporteren in ieder geval hoge niveaus van stress, leidend tot het gevoel van uitputting, en een relatief lagere kwaliteit van leven. In een interessant onderzoek bekeken Amerikaanse onderzoekers of mindfulness voor dokters effectief was in een voor-en naonderzoek. Kort samengevat stimuleert mindfulness de kwaliteit van het geven van volle aandacht aan het hier en nu tijdens de normale dagelijkse bezigheden. Zeventig huisartsen volgden op vrijwillige basis een intensieve cursus van 8 weken (2,5 uur per week en 1 dag retraite) gevolgd door een onderhoudstherapie van 2,5 uur per maand gedurende 10 maanden. Na 2, 12 en 15 maanden werd geëvalueerd. Op allerlei schalen voor mindfulness, burnout, stemming, en empathie zagen de onderzoekers aanzienlijke verbeteringen optreden, die ook na 15 maanden nog aanwezig bleven. Ofschoon we liever hadden gezien dat ook na 2 jaar was gemeten, zijn de resultaten bemoedigend. Soms blijkt datgene wat goed is voor de patiënt ook goed voor de dokter.

Door Henk Schers. Bron: Krasner MS, et al. Association of an educational program in mindful communication with burnout, empathy and attitude among primary care physicians. JAMA 2009; 302; 1284-93

Uit HappyNews, 04/10/2008

Mensen die open, onbevooroordeeld en aandachtig in het leven staan lijken minder stress te ervaren. Psycholoog dr. Ivan Nyklicek en collega’s van de Universiteit van Tilburg onderzochten het effect van een mindfulnesstraining in een experimentele setting en toonde aan dat de training tot minder stress leidt bij de deelnemers.

Mindfulness kan omschreven worden als het bewust waarnemen van ‘wat is’, zonder er direct een etiket op te plakken met ‘goed’ of ’slecht’ en het te willen veranderen. Dit geldt voor zowel gebeurtenissen buiten jezelf, zoals in een file belanden, maar ook en vooral voor gevoelens in jezelf, zoals angst om ergens te laat te komen.

Ivan Nyklicek liet een dertigtal mensen met stress die zich hadden aangemeld voor een ‘Aandachtgerichte stressreductie training’ een mindfulnesstraining volgen. De training is in de jaren ‘70 van de vorige eeuw ontwikkeld door dr. J. Kabat-Zinn van de Universiteit van Massachussets. Nyklicek vergeleek de ervaringen van de groep die de training volgde met die van dertig anderen die zich ook voor de training hadden aangemeld, maar op een wachtlijst waren geplaatst.

De training bestond uit acht wekelijkse bijeenkomsten waarin vooral veel werd geoefend met aandachtig en oordeelvrij gebeurtenissen bekijken. De oefeningen bestonden onder meer uit aandachtig ademhalen, milde hatha yoga en inzichtmeditatie, waarbij geoefend wordt in het herkennen en loslaten van opkomende (pieker)gedachten en gevoelens. Het verschil van de aandachtgerichte training met yogatechnieken is dat inzicht wordt verkregen in automatische mentale patronen van gedachten en gevoelens en geleerd wordt die los te laten.

Voor en na de training vulden de deelnemers vragenlijsten in die inzicht gaven in de mate van stress en mindfulness. Daarmee werd bijvoorbeeld nagegaan in hoeverre mensen dagelijkse dingen met hun volle aandacht deden of ‘op de automatische piloot’. De uitkomsten, in september gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Annals of Behavioral Medicine, lieten zien dat de mensen die de training hadden gevolgd een substantieel sterkere daling van hun stressniveaus hadden dan de mensen op de wachtlijst. Bovendien was deze daling direct gerelateerd aan en statistisch afhankelijk van een stijging in mindfulness. Het effect van de training lijkt dan ook het gevolg te zijn van toegenomen mindfulness en niet van algemene effecten, zoals het krijgen van aandacht van de trainer of andere deelnemers.

Mindfulnesstraining, ook wel aandachttraining genoemd, is volgens Nyklicek een veelbelovende methode die op grote schaal ingezet zou kunnen worden om stress te verminderen. Mensen die overspannen zijn of een burnout hebben, zouden met behulp van een mindfulnesstraining weer in de maatschappij kunnen gaan meedraaien. Nog beter is de training preventief in te zetten om overspannenheid of burnout te voorkomen.

Uit de Volkskrant 13/10/10

Mindfulness werkt.

Een mindfulnesstraining, die zich concentreert op controle van de geest via lichamelijke oefeningen, vergroot prestaties en vermindert stress, meldt de Universiteit van Oregon. Chinese en Amerikaanse onderzoekers gaven proefpersonen vijf dagen mindfulnesstraining, een controlegroep kreeg vijf dagen ontspanningstraining. Beide groepen werden voor en na de training getest op aandacht en stress. De mindfulness deelnemers scoorden na de training het best op de aandachtstest, tijdens een moeilijke wiskundetest kwamen er bovendien minder stresshormonen vrij. Volgens de onderzoekers is body-mind meditatie en yoga zoals gegeven in de mindfulnesstraining een simpele en effectieve manier om prestaties te verbeteren, maar ook om emoties in bedwang te houden en beter sociaal gedrag te vertonen.

Uit het Algemeen Dagblad 31/1/11

'De universiteit van Wisconsin ontdekte dat mediterende werknemers een hogere frustratietolerantie, een beter arbeidsklimaat, vrolijkere en optimistischere stemmingen en een hoger energieniveau rapporteren. Ook verminderen conflictsituaties en 'slangenkuileffecten' op het werk als werknemers een mindfulness training hadden gevolgd.

Wetenschap

Davidson, R. J., Kabat-Zinn, J., et al. Alterations in brain and immune function produced by mindfulness meditation. Psychosomatic Medicine, (2003) 65, 564-570.

Shapiro, SL, Schwartz, GE, and Bonner, G. Effects of mindfulness-based stress reduction on medical and premedical students.
J Behav Med (1998) 21:581-599.

Kabat-Zinn, J. Chapman, A, and Salmon, P. The relationship of cognitive and somatic components of anxiety to patient preference for alternative relaxation techniques.
Mind/ Body Medicine (1997) 2:101-109.

Miller, J., Fletcher, K. and Kabat-Zinn, J. Three-year follow-up and clinical implications of a mindfulness-based stress reduction intervention in the treatment of anxiety disorders.
Gen. Hosp. Psychiatry (1995) 17:192-200.

Santorelli, S.F. A qualitative case analysis of mindfulness meditation training in an outpatient Stress Reduction Program, and its implications for self-knowledge. Doctoral Dissertation, University of Massachusetts School of Education. University Microfilms International, Kalamazoo, MI (1992).

Teasdale, JD, Segal, ZV, and Williams, JMC. How does cognitive therapy prevent depressive relapse and why should attentional control (mindfulness) help?
Behav Res Ther (1995) 33:25-39.

Meer informatie:
Wilt u meer informatie over bovengenoemde onderzoeken? Klik hier. U komt dan op de pagina 'Major Research Findings' van het Center for Mindfulness van de University of Massachusetts.